سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
520
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
پدر خود به عراق رفت و در آنجا در درس خارج و درس سطح شيخ شريعت فتح اللّه اصفهانى و آية اللّه محمّد كاظم خراسانى و آية اللّه محمّد كاظم يزدى طباطبايى و حاج ميرزا خليل تهرانى و آقاى علامه نورى طبرسى و آقاى محمد حسين شهرستانى شركت كرد و بعد از ده سال به وطن خود بازگشت . مولانا محمد باقر فردى با سخاوت و قانع و محتاط و متواضع بود و به خاطر تقوا و پاكيزگى نفس فرقههاى هندو و مسلمان به او گرايش پيدا كرده بودند و در گفتگوى او پيام محبت و الفت بود و با كسى كدورت نداشت و به كوچك و بزرگ احترام مىگذاشت و اگرچه عزلت اختيار كرده بود ولى مردم به او رجوع مىكردند . وى سرپرست مدرسهء سلطان المدارس بود و به طالبان علم احترام مىگذاشت و با مهربانى رفتار مىكرد ، بهطورى كه در زمان وى طلاب مدرسهء سلطان المدارس از نظر علمى بسيار پيشرفت كرده بودند . مردم او را سلمان و ابو ذر زمان مىدانستند . وى در نظم و نثر عربى نيز مهارت فوقالعادهاى داشت و در مدرسهء سلطان المدارس گروهى از شعراى عربى زبان را تربيت كرد . قصايد عربى و فارسى كه در زمينههاى مختلف در آن مدرسه سروده شده هماكنون از آثار ادبى آن زمان به شمار مىرود . فهرست شاگردان مهم وى طولانى است ، ولى استادانى مانند شمس العلماء مولانا سبط حسن ، اديب العلماء مولانا سيد عالم حسين و سيد العلماء مولانا سيد شبير حسن قابل ذكرند . اين افراد در زهد و ورع نيز مانند استاد خود بودند . سيد باقر زندگى آبرومندانهاى داشت و علما و بزرگان معاصر اعم از شيعه و سنى ، از دور و نزديك ، همه او را دوست داشتند و به او احترام مىگذاشتند ، مقلدان وى علاوه بر شبه قارهء هند تا آفريقا و اروپا گسترش يافته بودند . وى به حضرت امام حسين عليه السّلام عشق مخصوصى داشت ، بنابراين چندين بار براى زيارت به كربلا مشرّف شد . دربارهء كرامات و امدادهاى غيبى او سخنها گفته شده است . اين عالم بزرگوار در 16 شعبان 1346 ه ق روز پنجشنبه ساعت ده صبح در كربلا درگذشت و در حرم امام حسين عليه السّلام به خاك سپرده شد و اين آرزوى ديرينهء او بود كه در جوار آن حضرت به خاك سپرده شود . درگذشت او سبب اندوه ملّت شد و شعرا در سوك او مراثى فراوان سرودند . از ميان مراثى سروده شده به زبان عربى چند مرثيه در آخر كتاب « اسداء الرغاب » چاپ شده است . فرزندان او عبارتند از : مرحوم مولانا استاد سيد محمد ، مدرس مدرسهء سلطان المدارس